ojciec

Większość pedagogicznych i psychologicznych koncepcji podkreśla, że obecność ojca jest niezwykle ważna dla prawidłowego rozwoju dziecka. Istotne jest nie tylko fakt pełnienia roli rodzica, ale także sposób jej pełnienia. Dobrym przykładem wydaje się być koncepcja rodzinnego wychowania do radości życia , która zakłada obecność ojca i jego współuczestnictwo w wychowaniu. Zgodnie z tym podejściem ojciec jest zawsze kojarzony przez dziecko z jakąś formą radości - czy to ze wspólną zabawą, czy też z otrzymanymi gratyfikacjami. Gdy relacje z ojcem są satysfakcjonujące, wpływają pozytywnie na ogólny rozwój dziecka, kształtuje się u dziecka otwarta postawa na ludzi, wyzwala aktywność, a także radość życia.

Interakcje zachodzące pomiędzy ojcem i dzieckiem, zarówno te właściwe, jak i niewłaściwe, mają wpływ na sfery psychiczne, w których funkcjonuje dziecko. Wychowanie z ojcem można podzielić na kilka sfer :

  • sfera społeczna - dotyczy przystosowania społecznego i procesu socjalizacji,
  • sfera moralna - dotyczy świadomości moralnej i odporności na pokusy,
  • sfera intelektualna - dotyczy przystosowania szkolnego,
  • sfera emocjonalna - związana z emocjonalnością i jej zaburzeniami,
  • sfera osobowości - związana z samooceną i cechami osobowości.

ojciecWielu mężczyzn myśli, że ich rola w wychowywaniu dziecka rozpocznie się dopiero, gdy będzie ono duże. Nic bardziej mylnego. Gdy dziecko jest malutkie i jego rozwój jest najintensywniejszy, ojciec powinien pomagać matce w opiece nad maluchem. Pielęgnacja niemowlęcia, doglądanie godzin karmienia, stymulowanie do rozwoju, próba nawiązania kontaktu uczuciowego, to wszystko sprawi, że ojciec będzie czuł się potrzebny i będzie miał szansę na wytworzenie wartościowej więzi z dzieckiem. Na rolę ojca znaczący wpływ ma również zachowanie matki. Nie powinna ona izolować partnera od potomka, aby i on mógł zaznać rozkoszy macierzyństwa.

Bycie ojcem to wyzwanie, któremu nie każdy mężczyzna potrafi sprostać. Wymaga ono bowiem poświęcenia siebie, swoich sił, umiejętności i przede wszystkim serca. Ojciec powinien mówić dziecku, że jest najważniejsze i że je kocha. Dla dziecka kochanie oznacza po prostu „bycie z nim”, czyli poświęcanie mu swojego czasu. Możliwe, że czasu ciągle brak, że po pracy tata przychodzi zmęczony i chce odpocząć. Może o tym powiedzieć swojemu dziecku. Stosowanie wykrętów, składanie obietnic, jeśli nie damy rady ich spełnić („w weekend zabiorę Cię na cały dzień na wycieczkę”) nie jest dobrym pomysłem. Lepiej szczerze porozmawiać, spędzić z dzieckiem choćby pół godziny, ale w 100 % angażując się w zabawę, niż oszukiwać i udawać, że układamy wspólnie puzzle, podczas gdy jednym okiem oglądamy program w telewizji. Zapewnienia o miłości, czy dawanie licznych prezentów na nic się zdadzą, jeśli nie będzie systematycznego i częstego spędzania czasu z dzieckiem (choćby niedługiego). Jest to jedyna i najlepsza możliwość na nawiązanie z nim osobistej relacji. Tworzy się więź oparta na zaufaniu. Dziecko wówczas wie, że z trudnymi sprawami czy problemami pojawiającymi się już w późniejszym wieku, może zawsze przyjść do ojca.

ojciecMiłość ojcowska wyraźnie różni się od macierzyńskiej. Nie jest ona bezwarunkowa i zazwyczaj kształtuje się dłużej. Ojciec wywiera ogromny wpływ na rozwój swojego dziecka i powinien o tym pamiętać przez cały okres wychowawczy. Powinien mieć świadomość tego, że jest ciągle obserwowany przez swoje dzieci, które potem przejmują pewne jego zachowania, wyrabiają w sobie i kształtują poglądy na różne dziedziny życia społecznego i moralnego. Dlatego tak ważne są jego zachowania i reakcje we wszelkich okolicznościach życia rodzinnego. Dziecko staje się, do pewnego wieku, naśladowcą zachowań i postaw ojca powielając je potem w swoim dorosłym życiu. Ojciec dostarcza dziecku bodźców w rozwoju społecznym, których matka nie może zaoferować, gdyż nie posiada ona tych cech osobowości, które ma ojciec. Są one potrzebne dziecku jako wzorzec, zarówno chłopcu jak i dziewczynie. Chłopiec przebywając z ojcem uczy się męskich zachowań, identyfikując się z własną płcią, a dziewczynka na podstawie obserwacji ojca, jego zachowania wobec matki, kształtuje swój stosunek do płci odmiennej.

Dlatego tak bardzo ważny jest jego kontakt z dzieckiem. Jest on symbolem, znakiem, językiem, z pomocą którego przekazywane jest dziecku całe bogactwo i subtelność więzi emocjonalnej i duchowej. Dotyk, przygarnięcie, przytulenie dziecka przez ojca, jeżeli ma spełnić swoją rolę, winno być naturalne i spontaniczne. Otwartość na dziecko, wyczucie jego potrzeb i pragnień, uszanowanie jego emocjonalnych odczuć, dyskrecja, empatia, osobista wrażliwość i przejrzystość uczuciowa ojca — powinny dyktować mu, kiedy i jakim gestem wyrazić dziecku miłość, akceptację, życzliwość czy wsparcie.


Magdalena Lisowska
Kierownik Środowiskowej Świetlicy Socjoterapeutycznej w Świlczy